Een neutraal vodka-destillaat is eigenlijk de essentie van vodka. Het is een graan- of aardappelalcohol die zo zuiver mogelijk wordt gedistilleerd. Het doel is om alle ongewenste smaken en geuren, de zogenaamde 'congeners', eruit te halen. Wat overblijft is pure, neutrale alcohol met een beetje water. Denk aan de smaak van water dat net uit de bron komt, maar dan met een flinke kick. Het is de perfecte basis voor alles.
In de professionele cocktailwereld wordt dit 'neutrale spirit' of 'base alcohol' genoemd. Het is de onbeschreven bladzijde waarop je je eigen cocktail-schilderij maakt. Zonder deze zuivere basis kunnen je smaken door elkaar gaan klotsen. Je vodka-tonic smaakt dan niet meer naar de frisse tonic en de citrus, maar naar een vage mix van alcohol en goedkope smaakstoffen. Daarom is de kwaliteit van je vodka cruciaal, ook als je denkt: "ach, het is maar vodka".
Je kunt dit op twee manieren benaderen. De eerste is door het zelf te maken via distillatie, wat een flinke investering en wat kennis vereist. De tweede, en voor de meeste thuisbar-hobbyisten de verstandigste, is om een extreem goede kwaliteit commerciële neutrale vodka te kopen. Merken zoals Spyr (die van die grote flessen) of Sobieski zijn hier perfect voor. Ze zijn zuiver, betaalbaar en bieden een stabiele basis voor al je creaties, van een simpele Moscow Mule tot de meest complexe cocktail die je uit je Bartesian of Barsys cocktailmachine haalt.
Denk aan je cocktailset. Je hebt die mooie Barfly shaker, die gave jigger van Perfect Measure en de beste glazen die je kon vinden. Waarom zou je dan je drank vullen met een vodka die op de bodem van de flessenbak ligt? Het is als een racewagen bouwen en er dan goedkope brandstof in gooien. Het werkt, maar je haalt nooit het maximale eruit. Een goed neutraal destillaat zorgt voor een schonere smaak en een gladdere afdronk.
Met een goede basis vodka maak je je eigen infusen. Dit is waar het echt leuk wordt voor de thuismixoloog. Neem een fles van die zuivere vodka, stop er een half pond aardbeien en wat verse munt in, en je hebt na drie dagen je eigen aardbei-munt vodka. Of denk aan chili, komkommer, of koffie. De neutrale smaak van de vodka zorgt ervoor dat de smaken van je ingrediënten puur en helder naar voren komen, zonder dat de vodka erdoorheen gaat zitten. Je eigen smaken creëren, dat is toch het ultieme?
En dan hebben we het nog niet eens gehad over de klassieke cocktails. Een Martini, een Cosmopolitan of een Espresso Martini, gemaakt met een vodka die scherp of chemisch smaakt, is gewoon niet hetzelfde. Die dranken hebben weinig ingrediënten, dus elk ingrediënt moet perfect zijn. De vodka is de ruggengraat. Zonder een goede ruggengraat, zakt je cocktail in elkaar. Je gasten proeven het verschil, ook al weten ze niet precies waarom. Dat is het waard, toch?
Als je echt zelf wilt distilleren, begint het bij de fermentatie. Je maakt een 'wash', een soort bier of wijn, van granen (tarwe, rogge, maïs) of aardappelen. Voor vodka wil je een zo neutraal mogelijk basisproduct. Daarom kies je voor tarwe of aardappelen en een speciale gistsoort die weinig bijproducten maakt. Dit fermentatieproces duurt een paar dagen tot een week. Het resultaat is een alcoholpercentage van ongeveer 8-10%.
Dan komt het distillatieproces. Dit is waar de magie gebeurt. Je verhit je wash en de alcohol verdampt als eerste. Die damp vang je op en koelt weer af tot vloeistof. Door dit proces meerdere keren te herhalen, wordt de alcohol steeds zuiverder. De eerste en laatste delen van de distillatie (de 'heads' en 'tails') smaken vaak scherp of onaangenaam en gooi je weg. Je wilt alleen het 'hart' van de distillatie, de 'hearts'. Dat is de zuivere, neutrale alcohol.
Na de distillatie is het vaak nog nodig om de alcohol te filteren. Dit kan met actieve kool, die ongewenste geuren en smaken opneemt. Sommige distilleerders filterden wel 10 of 12 keer door houtskool om die kenmerkende vodka-zuiverheid te krijgen. Daarna wordt het gedestilleerde water toegevoegd om het alcoholpercentage te verlagen tot de standaard 40% (of 37,5% in Europa). Dit water moet van absolute topkwaliteit zijn, liefst gefilterd of gedemineraliseerd.
Wil je het jezelf makkelijker maken? Dan koop je dus die neutrale basis. Merken zoals Brand (vodka van Nederlandse bodem) of Beluga bieden al een zeer verfijnde neutrale spirit. Je betaalt dan tussen de €15 en €25 voor een fles van 70cl. Dat is een schijntje vergeleken met de investering in een distilleerapparaat, dat al snel €400 tot €1000 kost, afhankelijk van de grootte en kwaliteit. Bovendien is het in Nederland verboden om zonder vergunning alcohol te distilleren voor de verkoop, en zit je met strenge regels voor eigen gebruik. Wees je daarvan bewust.
Laten we de opties op een rijtje zetten. De goedkoopste en makkelijkste optie is een fles van hoge kwaliteit neutrale vodka. Zoek naar vodka's die meerdere keren zijn gedistilleerd. Sobieski is een Poolse vodka die bekend staat om zijn zuiverheid en is vaak te vinden voor rond de €12-€15. Spyr is een Zweeds merk, speciaal ontwikkeld als mixer, en kost ongeveer €18-€22. Dit zijn je workhorses voor de thuisbar, maar vergeet ook niet onze bourbon en whiskey tips voor een complete collectie.
Wil je een stapje verder? Kies voor een premium neutrale vodka als Reyka (IJslands) of Level (Deens). Deze kosten tussen de €25 en €40. Ze zijn vaak nog zachter en zuiverder. Je proeft het verschil vooral in cocktails waarin de vodka dominant is, zoals een vodka martini. Als je serieus bent over je mixologie, is dit een goede investering voor je basisflessen.
Als je de distilleerderij in je eigen keuken wilt beginnen, kijk dan naar kleine 'stills' voor hobbyisten. Een apparaatje zoals de Still Spirits T500 (een reflux still) is populair en kost ongeveer €400-€500. Hiermee kun je tot wel 95% neutrale alcohol produceren. Je hebt er verder nog spullen voor nodig: een goede warmtebron, een fermentatiekuip en ingrediënten. De totale investering kan dus makkelijk oplopen naar €600-€700.
Vergeet de accessoires niet. Als je zelf distilleert, heb je een goede alcoholmeter nodig (€20-€30) om het alcoholpercentage te meten en een refractometer voor je fermentatie. En heel belangrijk: een goede filter om je eindproduct te zuiveren. Een actieve koolfilter van Carbonit kost zo'n €50-€70. Dit haalt de allerlaatste onzuiverheden eruit en maakt je zelfgemaakte vodka echt topklasse. Je bent dan dus serieus geld en tijd kwijt, maar je hebt wel iets unieks.
Als je vodka koopt, bewaar hem dan in de vriezer. Een goed neutraal destillaat zal niet bevriezen (door het hoge alcoholpercentage) en wordt heerlijk dik en zacht. Een ijskoude vodka is perfect voor een schnabbel of om puur te drinken. Zorg wel dat je fles niet te vol zit, want vloeistof zet uit bij bevriezing. Een fles die halfvol is, kan barsten. Gebruik een stevige, goed afsluitbare fles.
Als je je eigen vodka infuseert, houd het dan simpel. Begin met dingen die snel werken. Citrusvruchten zoals limoen en citroen zijn in 24 uur klaar. Voor kruiden zoals munt of rozemarijn heb je 2 tot 3 dagen nodig. Voor harde specerijen zoals kaneelstokjes of kardemom kun je beter een week wachten. Proef elke dag! Het is heel makkelijk om te over-extracteren, waardoor het bitter wordt.
Gebruik je vodka-basis voor je Bartesian of Barsys cocktailmachine. Deze machines zijn fantastisch, maar ze zijn afhankelijk van de kwaliteit van de ingrediënten die je erin stopt. Gebruik je een goedkope, scherpe vodka, dan proef je dat terug in je cocktail. De machine mengt het met de capsules, maar de vodka blijft de ruggengraat. Naast sterke drank kun je ook variëren met romige likeuren; bekijk deze Baileys serveertips voor thuis voor meer inspiratie. Je investering in goede basisdranken betaalt zich direct uit in een veel betere cocktail.
Als je een distilleerapparaat koopt, begin dan met een cursus. Er zijn online veel communities en forums (zoals 'Thuisdistillateur') waar je kunt leren van ervaren makers. Veiligheid is het allerbelangrijkste. Je werkt met hete stoom en zeer brandbare alcohol. Zorg voor goede ventilatie en een brandblusser in de buurt. En, nogmaals, distilleer alleen voor eigen gebruik en houd je aan de wet. Het gaat om de hobby, niet om de problemen.
Probeer eens een vodka-tonic met alleen de beste ingrediënten: een goede neutrale vodka, een premium tonic zoals Fever-Tree of Thomas Henry en een partje verse limoen. Dat is de ultieme test. Als je die cocktail maakt met een vodka van €10 en een tonic van €2, smaakt het oké. Maak je hem met een vodka van €20 en een tonic van €5, en je merkt direct het verschil. Het is de moeite waard. Ontdek ook verrassende recepten met mead honingwijn en proost op je eigen thuisbar!